Tradycje dożynkowe są naprawdę bardzo stare

“Plon niesiemy, plon,
w gospodarza dom!”

Dziękczynienie za doroczne plony na koniec żniw i zbiorów sięga w Polsce prawdopodobnie aż do XVIw.  Zazwyczaj obchodzono je w drugiej połowie września, dziś zbiory odbywają się dużo szybciej, stąd też i dożynki świętuje się od końca sierpnia do połowy wrześniowych dni.

W zależności od regionu zwyczaje różniły się miedzy sobą, w całej Polsce jednak wiązały się z podobnymi etapami:
– dożynanie ostatnich kłosów i zbiorów;
– wicie wieńca;
– pochód i dziękczynienie w kościele;
– huczne świetowanie.

Etnografowie opisujący dożynki podkreślają płynne przechodzenie pracy w obrzęd religijny i świętowanie. W każdej rolniczej pracy i zwyczajach było i nawiązanie do Boga i szacunek do pracy i ziemi-żywicielki.

Dożynkowe wieńce

Dlatego z ostatnich kłosów, owoców, kwiatów czy nasion gospodynie i dziewczęta wiły piękne, pomysłowe wieńce, często zawierające symbole religijne. Ich piękno i wspaniałość miały odzwierciedlać wdzięczność za wszystkie zebrane płody, które pozwolą żywić ludzi i zwierzęta oraz być swoistą prośbą o urodzaj w następnym roku.

Wieniec niosła w pochodzie najlepsza żniwiarka, czasami z innymi. Za nią podążał orszak odświętnie ubranych żniwiarzy, którzy nieśli na ramionach przybrane kwiatami, sierpy i kosy. Pochody z wieńcem dożynkowym – zgodnie z wielowiekową tradycją – najpierw udawały się do kościoła, aby podczas mszy poświęcić wieniec, a stamtąd do gospodarza dożynek. Dziś z tych obrzędów nadal kultywuje się tradycję wieńców dożynkowych, wręczanie wieńca i chleba gospodarzom dożynek oraz msze dziękczynne. Zarówno kiedyś jak i dziś po mszy następuje huczne świętowanie, choć z pewnością wygląda zupełnie inaczej.

Chleb dożynkowy

Wspomniany chleb, to także ważny dożynkowy symbol. W kulturze ludowej chleb to nie tylko symbol pożywienia, ale także dostatku i pomyślności. Szacunek dla chleba jest do dziś bardzo ważnym, choć niestety coraz bardziej zapomnianym elementem naszego dziedzictwa kulturowego. Zgodnie z tradycją rolnicy wręczają bochen chleba, upieczonego z mąki pochodzącej z ostatnich zbiorów, gospodarzowi dożynek.

Ofiarowany chleb – owoc ziemi oraz pracy rąk ludzkich jest symbolem życia, radości, sytości, szczęścia. Symbolizuje dom rodzinny, w którym ojciec lub matka dzielą chleb między domowników. Wspólnie spożywany chleb jest znakiem gościnności, przyjaźni, wspólnoty.

Dziękczynienie

Niemal od początku swej państwowości Polska była krajem głównie rolniczym, więc  zwiazanymi z rolnictwem zwyczajami przesiąknęła cała jej kultura. Problemy rolnicze zostawały żywe nawet dla tych, którzy nie mieli bezpośrednio kontaktu z ziemią. Żniwa stanowiły centralny punkt roku, oczekiwany z nadzieją i troską. Ogrom czasu i pracy, cała racja istnienia rolnika zależały od udanych albo nieudanych zbiorów.

Stąd uroczystości dożynkowe były wielkim świętem całej społeczności, niezależnie, czy rok był urodzajny, czy ubogi w zbiory.

Dożynki to nie tylko święto dziękczynienia, lecz również okazja uświadomienia sobie, jak przemienny jest rytm życia,  czas na refleksję nad jego zmiennością i różnorodnością życia: narodziny i śmierć, koniec zimy i nadejście wiosny, zasiew i zbieranie plonów. A to pozostaje wciąż niezmienne.

Dlatego z radością również bierzemy udział w uroczystościach dożynkowych, czy to w gminie, parafii czy na pozomie ogólnopolskim.

Dożynki Jasnogórskie

Rokrocznie obchodzimy wraz z rzeszą rolników, sadowników i ogrodników Dożynki Jasnogórskie. W pierwszą wrześniową niedzielę przybywamy na Jasną Górę, by dziękować za miniony rok pracy i prosić o błogosławieństwo na nadchodzący sezon przetwórczy. Tradycyjnie w Alejach NMP można wymienić się doświadczeniami, zwiedzić wystawę rolniczą i zaopatrzyć sie w rozmaite produkty.

Dożynki Prezydenckie

W połowie września również co roku razem z Polską Izbą Produktu Regionalnego i Lokalnego  mamy zaszczyt świętować ogólnopolskie Dożynki Prezydenckie. Gospodarzami Dożynek są wtedy Prezydent Polski wraz z Pierwszą Damą. Najpiękniej widać w tym wspólnym świętowaniu różnorodność i bagactwo kulturowe różnych regionów Polski.

dozynki prezydenckie

Fot. Kancelaria Prezydenta RP

W tym roku mieliśmy zaszczyt trzykrotnie wręczać dziękczynny kosz, który zawierał owoce naszej pracy, czyli przetwory: konfitury, syropy, żurek, a nawet lemoniadę. Zapraszam do galerii zdjęć, które zatrzymują w kadrach piękne chwile dożynkowych tradycji.

dozynki przetwory